සෙංකඩගල පුරවරයේ වැඩසිටින උත්තරීතර දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ සහ මාලිගාවේ සැඟවුණු රහස්
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කරවනු ලැබුවේ කිත්සිරිමෙවන් රජ සමයේදී (ක්රි.ව. 4 වැනි සියවසේදී) ඉන්දියාවේ කලිංග දේශයේ සිටි හේමමාලා කුමරිය සහ දන්ත කුමරු විසිනි. එතැන් පටන් ලංකාවේ අගනුවර මාරු වන සෑම අවස්ථාවකදීම (අනුරාධපුර, පොළොන්නරුව, දඹදෙණිය ආදී) දළදා මාලිගාවද ඒ ඒ නගරවල ඉදිවිය.
අද අප දකින මහනුවර අවසාන දළදා මාලිගාව මුලින්ම ගොඩනැඟීම ආරම්භ කළේ පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජතුමා (ක්රි.ව. 1592-1604) විසිනි. පසුව පැමිණි වීර පරාක්රම නරේන්ද්රසිංහ රජු මෙහි දෙමහල් මන්දිරය ඉදිකළ අතර, ලංකාවේ අවසාන රජු වූ ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජතුමා විසින් මාලිගාවට අලංකාර "පත්තිරිප්පුව" සහ මාලිගාව ඉදිරිපිට ඇති "කිරිමුහුද" (නුවර වැව) නිර්මාණය කරන ලදී.
නුවර දළදා මාලිගාව දෙස බලන විට එහි ඇති සැඟවුණු ඉංජිනේරු සහ වාස්තුවිද්යාත්මක ක්රමවේදයන් කිහිපයක් මෙසේය:
මාලිගාව වටේට ආරක්ෂිත දිය අගලක් ඇති අතර, ඒ අසල ඇති සුදු පැහැති තාප්පය හඳුන්වන්නේ "දියවැල් බැම්ම" හෝ "වලාකුළු බැම්ම" (Cloud Wall) ලෙසයි. එහි ඇති කුඩා සිදුරු (හිඩැස්) නිර්මාණය කර ඇත්තේ නිකන්ම නොවේ; එදා උත්සව කාලවලදී ලන්තෑරුම් සහ මැටි පහන් දල්වා මුළු මාලිගාවම ආලෝකමත් කිරීමට එම සිදුරු භාවිත කර ඇත.
ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජු විසින් හැදූ මෙම අෂ්ටාස්ර (පැති 8ක් ඇති) ගොඩනැඟිල්ල එදා රජතුමාට ජනතාව ඇමතීම සඳහා සහ රාජකීය නැරඹුම් මැදිරියක් ලෙස භාවිත විය. "පත්තිරිප්පුව" යන වචනය හැදුණේ දෙමළ භාෂාවේ එන "පාර්තු" (බැලීම) සහ "ඉරුප්පු" (හිඳීම) යන වචන එකතු වීමෙනි. එනම් "බලා සිටින ස්ථානය" යන්නයි.
දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටින ඇතුළු ගර්භය හැඳින්වෙන්නේ "හඳුන්කුඩම" කියාය. මෙම කාමරය ඇතුළත රන් කරඬු 7ක් ඇති අතර, දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටින්නේ ඒ හැම එකකටම මැදින් ඇති කුඩාම රන් කරඬුව තුළය. මෙහි ආරක්ෂාව සහ පූජනීයත්වය ඉතා ඉහළින්ම සුරැකේ.